A przede wszystkim jednak w książce znajduje się ponad sto stron wyboru z sensacyjnych, nieznanych materiałów podziemnej prasy Bundu z getta, prasy, którą drukował, redagował i kolportował sam Marek Edelman. Wydawało się, że te pisma zaginęły bezpowrotnie – ale dzięki pieczołowitości Żydowskiego Instytutu Historycznego sześć ocalałych numerów z okresu marzec 1941 – styczeń 1942 zostało właśnie zdigitalizowanych. Możemy w nich znaleźć relacje z okupacji, porażające zeznania ocalałych z Zagłady, ujmującą publicystykę polityczną (okres obejmuje wszak wybuch wojny hitlerowsko-sowieckiej), a nawet – reportaże z getta.

Ten jedyny wybór głosu żydowskich socjalistów wyrażanego po polsku jest nie tylko poruszającym dokumentem przeszłości, ale i głosem z przeszłości zrozumiałym również dzisiaj.

*

Witold Bereś i Krzysztof Burnetko: Marek Edelman. Życie. Do końca 

Premiera: 15 kwietnia 2013

Stron 752

Wydawca: Agora – Warszawa & Fundacja Świat ma Sens – Limanowa/Kraków

*

Fragment:

Witold Bereś i Krzysztof Burnetko:

Kiedyś zapytaliśmy Edelmana „Co zrobić, gdy w życiu jest ciężko?”.

Odpowiedział: - Nie zwracać na to uwagi. Iść dalej. Jeżeli wiesz, co jest dobre, a co złe, to po prostu idziesz swoją drogą. (…) To jest jak w tej piosence: nie chodzi o to, aby iść do celu, chodzi o to, aby iść po słonecznej stronie. I trzeba mieć dużo zaufania do ludzi, do tych, z którymi idziesz tą samą drogą. To jest zasadnicza rzecz. Jak nie masz zaufania, to znaczy – jesteś sam… 

Dziś, w pięć lat po pierwszym wydaniu i cztery lata po śmierci Edelmana, sięgamy znowu do tamtego tytułu. Ważnego dla nas również dlatego, że przez ostatnie lata cały czas staramy się pamiętać o słowach Edelmana i o jego świecie wartości. Wraz z innymi 19 kwietnia każdego roku najpierw idziemy pod pomnik Powstańców Getta, a potem na Umschlagplatz. I staramy się przypominać losy ludzi, którzy zginęli za swój naród, ale i za Polskę, w pierwszym powstaniu warszawskim w roku 1943…

Dlatego więc wspólnie z TVN współtworzyliśmy film „Dowódca Edelman” w reż. Artura Więcka „Barona”, monodram „Edelman” czy spektakl słowno-muzyczny „I była miłość w getcie…” (dziś wspieramy wydanie płyty „Colorovanka” Magdy Brudzińskiej, która wyrasta właśnie z tamtego spektaklu). Napisaliśmy też biografię „Kazik Ratajzer. Bohater z cienia” – bojowca Żydowskiej Organizacji Bojowej, wspaniałego człowieka i przyjaciela Edelmana, w której to raz jeszcze wracamy do tamtych czasów. Tłumaczenie naszej biografii Marka ukazało się w Niemczech i w Izraelu. To, że w tym państwie, po hebrajsku, ukazuje się książka o Nim, i to wszak opisująca go z sympatią – choć on sam sarkał dziesiątki razy na Izrael – to wydarzenie do potęgi „n”. 

I wierzymy, że to nie koniec naszej przygody z poznawaniem Doktora. Wspólnie z innymi przyjaciółmi Marka Edelmana przygotowujemy projekt upamiętniający świat polskich Żydów…

Marek Edelman ciągle do nas mówi. Ciągle wydaje nam rozkazy.